Umhverfi

Alcoa Fjarðaál vinnur markvisst að því að lágmarka neikvæð umhverfisáhrif af starfseminni með mótvægisaðgerðum og setur sér metnaðarfull innri markmið í umhverfismálum ár hvert. Frá upphafi rekstrar álversins hefur fyrirtækið staðið fyrir umfangsmikilli umhverfisvöktun í Reyðarfirði í samræmi við vöktunaráætlun samþykkta af Umhverfis- og orkustofnun. Niðurstöður umhverfisvöktunar eru birtar árlega í ársskýrslu sem er aðgengileg undir „umhverfismál“ á heimasíðu Alcoa Fjarðaáls og einnig á heimasíðu Umhverfis- og orkustofnunar. Tilgangur umhverfisvöktunarinnar er að meta áhrif starfsemi álversins á umhverfið í nágrenni þess. Helsta uppspretta mengandi efna frá framleiðslunni í lofti er útblástur frá kerskálum. Hann losnar annars vegar út um rjáfur skálanna og hins vegar sem kergas, sem sogað er upp og hreinsað í þurrhreinsivirki.

Tilkynningar
Á árinu 2025 sendi fyrirtækið tíu formlegar tilkynningar vegna frávika eða til upplýsingar til Umhverfis- og orkustofnunar og Heilbrigðiseftirlits Austurlands.

Janúar: Tilkynning um hátt innihald olíu og fitu í fráveituvatni vestari tjarnarinnar.
Maí: Tilkynnt um rafmagnsleysi í kerskálanum og að olíuinnihald í fráveituvatni olíuskilju hefði farið yfir starfsleyfismörk.
Júlí: Tilkynning um breytingu á samstarfsaðila um rekstur vöktunarstöðva og um leka á framleiðsluvatni við sjókælingarkerfi varmaskiptarýmis.
Ágúst: Tilkynning um sýnilega losun við löndun súráls og um olíuinnihald í fráveitu olíuskilju farartækjaverkstæðis sem var yfir starfsleyfismörkum.
September: Tilkynning um rafmagnsleysi í kerskála.
Nóvember: Tilkynning um rafmagnsleysi í kerskálanum og um ryklosun úr tveimur ryksöfnurum yfir starfsleyfismörkum.

??--Alcoa Fjarðaál hefur þá sýn að hægt sé að endurnýta eða endurvinna allan úrgang og að urðun sé síðasti kostur. --??

Umhverfisupplýsingar
Hér koma fram lykiltölur varðandi framleiðslu, hráefnis- og auðlindanotkun.

Hráefnis- og auðlindanotkun

Framleiðsla áls í Kerskála árið 2025 var 351.059 tonn sem er aukning um rúmlega 10 þúsund tonn, eða um 3% samanborið við árið 2024. Framleiðsluaukninguna má að mestu rekja til áhrifa orkuskerðingar á árinu 2024 vegna slæms vatnsbúskapar í miðlunarlónum ásamt auknum stöðugleika í rekstri kerskálans.

Heildar rafmagnsnotkun á hvert framleitt tonn af áli var 14.174 kWst, sem er sambærileg raforkunotkun á hverja framleiðslueiningu milli ára. Ristími lækkaði milli ára. Hann var lægri á fyrri hluta ársins en hækkaði lítillega á síðari. Sú hækkun skýrist af breytingu á áherslum í kerstýringum sem miða að því að auka stöðugleika kerlínunnar og þar með fækka kerlekum, en kerlekar geta leitt til aukningar losunar PFC-efna frá starfseminni.

Losun CO₂ minnkaði milli ára þrátt fyrir framleiðsluaukningar og fleiri ker í rekstri. Losun CO₂ á hverja framleiðslueiningu lækkaði um 2% milli ára. Notkun álflúoríðs var svipuð og árið á undan, eða um 6.000 tonn. Heildarflúorlosun á hvert framleitt tonn áls var einnig sambærileg milli ára og var undir ársmeðaltali starfsleyfis. Flúor í grasi er mældur yfir sumartímann og voru mælingarnar 2025 undir viðmiðunarmörkum vöktunaráætlunar sumarið 2025, sjá nánar hér fyrir neðan undir umfjöllun um flúor í grasi. Líkt og áður var fylgst með styrk vetnisflúoríðs í andrúmslofti á vöktunarstöðvum.

Árið 2025 var áfram unnið að úrbótum í kerstýringum og innleiðingu stærri skauta, sem stuðlar að auknum stöðugleika kerlínunnar. Samtals voru endurfóðraðar 70 kerskeljar í kersmiðju Alcoa Fjarðaáls, sem rekin er af verktökum. Alls voru notuð um 1.400 bakskaut til að fóðra skeljarnar. Líkt og undanfarin ár var notaður umhverfisvænni þjöppusalli í endurfóðrunarferlinu, samtals um 525 tonn.

Allt kælivatn frá iðnaðarferlum er hreinsað í vatnshreinsivirki Alcoa Fjarðaáls og endurnýtt í steypuskála. Vatnsnotkun fyrirtækisins er ein sú minnsta innan Alcoa-samstæðunnar. Ferskvatnsnotkun hækkar milli ára og var 170.152 m³ árið 2025. Þar af nýttu hleifasteypuvél og HDC-steypuvélin í steypuskála Alcoa Fjarðaáls um 50.000 m³ og 11.114 m³ af vatninu í gegnum eimara árið 2025. Hreinsivirkið hefur getu til að hreinsa 3.500 m³ af vatni á sólarhring og endurnýta í steypuskálanum. Meðaltalsuppgufun frá steypuvélum er 140 m³ á sólarhring, sem samsvarar um 40% uppgufun af rúmmáli kerfisins. Engu kælivatni frá iðnaðarferlum er veitt í frárennsli. Jafnframt er hluti varmans sem myndast frá kælikerfum nýttur til húshitunar og snjóbræðslu á lóð fyrirtækisins. Árið 2024 var gert átak í að mæla vatnsnotkun hjá fyrirtækinu með uppsetningu á vatnsmæli á inntakslögn og niðurstöður því mun marktækari en áður.

Samanlögð notkun jarðefnaeldsneytis á farartæki lækkaði frá fyrra ári um 4.551 l. Notkun á dísilolíu minnkaði úr 394.733 l í 387.352 l á milli áranna 2024 og 2025. Notkun á bensíni jókst hins vegar úr 12.768 l í 15.599 l. Skýringin á aukinni notkun tengist aðallega akstri ökutækja utan fyrirtækisins, utan aksturstíma farartækja er tengjast beint álframleiðslunni. Minni notkun á jarðefnaeldsneyti árið 2025 samsvaraði lækkun í losun um 4,8 tonn ígilda CO₂. Þegar aksturstímar ársins 2025 voru bornir saman við árið 2024 kom í ljós að aksturstími vinnutækja á álverslóð minnkaði um 1.089 klukkustundir. Aksturstími rafmagnsökutækja jókst milli ára um 3,6% og hefur bein áhrif á díselnotkun til lækkunar.   

Própan er aðallega notað til forhitunar á búnaði í steypuskála, m.a. mótum á hleifasteypuvél. Notkun á própangasi jókst milli ára um 90.423 l. Hluta skýringarinnar á því er að árið 2025 voru 3 nýjar áldeiglur teknar í notkun sem þurfa sérstakra forhitun og það var áskorun að finna hagkvæma og jafnframt örugga leið til reksturs brennara sem notaðir eru til þessa. Heildarnotkunin nemur aukinni losun CO₂ sem samsvarar um 97 tonnum CO₂ ígilda. Í töflunni hér að neðan er yfirlit yfir orkunotkun úr þeim eldsneytisgjöfum sem notaðir voru á svæðinu, en heildarorkunotkun í gígajúlum jókst um 21,2% árið 2025 miðað við árið á undan og kemur það aðallega til vegna meiri notkunar á bensíni og própani.
‍

Losun í andrúmsloft
Stöðugleiki í starfsemi kerskála er lykilforsenda fyrir lítilli losun út í andrúmsloftið. Fjöldi rekstrarþátta getur haft áhrif á þennan stöðugleika, en stærsti einstaki áhrifavaldurinn á losun flúors og annarra efna er skautskipti. Mesta losunin á sér stað á meðan skautskiptin fara fram. Meiri stöðugleiki hægir á brennslu skauta og leiðir til betri nýtni þeirra í framleiðslu áls. Einnig dregur hann úr tíðni risa í kerum og losun PFC-efna minnkar. Þá lækkar ristími, sem dregur úr losun PFC efna. Samanlagt stuðla þessir þættir að færri rekstrarvandamálum og minni heildarlosun frá starfseminni.

Fylgst er með losun helstu mengandi efna, þ.e. loftkennds flúoríðs (HF), ryks og brennisteinsdíoxíðs (SO₂) auk gróðurhúsalofttegundanna koltvísýrings (CO₂), flúorkolefna (PFC) og brennisteinshexaflúoríðs (SF₆). Upplýsingar um losun eru teknar saman í  umhverfisupplýsingum hér ofar á síðunni. Heildarlosun flúors var 0,33 kg á hvert framleitt tonn af áli og er svipuð milli ára. Losunin var yfir innra markmiði fyrirtækisins en undir starfsleyfismörkum.  

Heildarlosun ryks var undir innra markmiði og mældist 0,30 kg á hvert tonn áls, sem er lækkun milli ára. Ryklosunin var vel undir starfsleyfismörkum.
‍

‍
Losun brennisteinsdíoxíðs (SO₂) frá notkun forskauta var undir starfsleyfismörkum eða 11,16 kg SO₂ á hvert tonn áls.
Losunin er svipuð milli ára (sjá mynd hér fyrir neðan). Fylgst er vel með brennisteinsinnihaldi í skautum og berast vikulega upplýsingar frá birgjum um niðurstöður efnagreininga þeirra.  
‍

Losun gróðurhúsalofttegunda

Losun koltvísýrings (CO₂) e rreiknuð út frá notkun forskauta með massajafnvægisreikningum. Losun árið 2025 var 1,55 tonn CO₂ á hvert framleitt tonn áls og lækkar frá fyrra ári. Á mynd 6 sést losunf lúorkolefna (PFC) sem CO₂-ígildi á árunum 2020–2025.

PFC eru gróðurhúsalofttegundir sem myndast við spennuris í kerum, og útblástur þeirra reiknaður út frá fjölda og tímalengd spennurisa. Árið 2025 voru losuð 0,059 tonn CO₂-ígilda af PFC efnum á hvert framleitt tonn af áli. Þetta samsvarar því að alls 2,99 tonnum af PFC-efnum var sleppt út í andrúmsloft á árinu 2025. Losun PFC efna lækkar frá fyrra ári. Lækkunina má rekja til breyttra áherslna í kerstýringu sem leiddi til færri kerleka frá starfsemi kerskálans.Heildarlosun gróðurhúsalofttegunda frá framleiðslu lækkaði milli ára um 3.505 CO₂-ígilda. Þessi heildarlækkun á losun gróðurhúsalofttegunda átti sér stað þrátt fyrir aukna álframleiðslu og meiri notkun skauta.
‍

Flúor í grasi - umhverfisvöktun

Umhverfisvöktun Alcoa Fjarðaáls er yfirgripsmikil og er framkvæmd í samræmi við vöktunaráætlun sem nær yfir helstu umhverfisþætti í Reyðarfirði, þar á meðal mælingar á loftgæðum og rannsóknir á gróðri. Niðurstöður vöktunarinnar eru kynntar í ársskýrslu sem kemur út í maí ár hvert, og er hún aðgengileg á vef Umhverfis- og orkustofnunar og vef Alcoa Fjarðaáls.

Mikilvægur hluti vöktunaráætlunarinnar eru mælingar á flúormagni í grasi, sem eru framkvæmdar með tilliti til heilbrigðis grasbíta á svæðinu. Gerðar eru sex mælingar yfir sumartímann, þ.e. tvær í júní, júlí og ágúst. Að hausti er tekið meðaltal allra sýna til að ákveða meðaltal sumarsins. Sýnin eru ávallt tekin á sama stað og með sömu aðferð svo þau séu samanburðarhæf.

Viðmiðunarmörk í vöktunaráætlun Alcoa Fjarðaáls eru 40 µg F/g í grasi að meðaltali utan þynningarsvæðis. Niðurstöður þessara mælinga eru sýndar á mynd hér fyrir neðan. Meðalstyrkur flúors í grasi var 33,1 µg F/g, sem er undir viðmiðunarmörkum, en þó hækkun frá fyrra ári þegar gildin voru vel undir mörkunum.

Veðurskilyrði sumarið 2025 voru almennt hagstæð á Austurlandi. Júní var frekar kaldur en júlí og ágúst hlýir og mildir. Úrkoma var meiri í júlí og ágúst, en minnst í júní. Flúorstyrkur í grasi er vandlega vaktaður til að tryggja heilbrigði dýra í firðinum. Samstarf við bændur í Reyðarfirði hefur verið mjög gott og hafa dýralæknar skoðað búfé árlega. Engar vísbendingar hafa komið fram sem gefa til kynna að flúor í Reyðarfirði hafi haft áhrif á heilsu grasbíta.

Fólki stafar engin hætta af flúorútblæstri frá verksmiðjunni. Í umhverfisvöktunarskýrslu má finna nánari upplýsingar um mælingar á gróðurfari í Reyðarfirði.

Starfsfólk fær reglulega fræðslu um umhverfisáhrif starfseminnar til að tryggja að það sé meðvitað um mikilvægi þess að lágmarka losun og halda uppi góðri vöktun á áreiðanleika mengunarvarnarbúnaðar.

Hávaði

Alcoa Fjarðaál mælir umhverfishávaða frá starfsemi sinni í samræmi við ákvæði starfsleyfis. Þessar mælingar eru gerðar á fjögurra ára fresti samkvæmt mæliáætlun, eða oftar ef breytingar verða á rekstri, í samræmi við reglugerð 724/2008 um hávaða. Samkvæmt áætlun voru hávaðamælingar síðast framkvæmdar árið 2025 og voru niðurstöður undir viðmiðunarmörkum reglugerðarinnar.

Úrgangsmál - hringrás

Alcoa Fjarðaál hefur þá sýn að allur úrgangur frá starfseminni geti verið endurnýttur eða endurunninn og að urðun sé aðeins notuð sem síðasti kostur. Fyrirtækið leggur ríka áherslu á að finna leiðir til að koma úrgangi og spilliefnum frá framleiðslu til endurvinnslu. Flokkun á upprunastað er grundvöllur þess að meginhluti úrgangsins nýtist á ný. Jafnframt er almennt unnið að því að lágmarka myndun úrgangs.

Heildarmagn úrgangs á árinu 2025 var 62.716 tonn sem er hækkun um 3.309 tonn eða 5,6% frá fyrra ári. Aukninguna má helst rekja til meira magns forskautaleifa og kerbrota. Af heildarmagninu voru 89% endurunnin og 0,5% send til brennslu, aðallega innanlands. Til urðunar fóru 6.692 tonn, eða um 10,7% af heildarmagninu, sem er hækkun um 14,5% frá fyrra ári. Aukningin skýrist að mestu af hærra magni kerbrota sem send voru til urðunar.

Frá árinu 2019 hefur ekki verið unnt að senda kerbrot í endurvinnslu líkt og áður, sem hefur leitt til lægra endurvinnsluhlutfalls undanfarin ár. Alcoa Fjarðaál hefur í samstarfi við móðurfélagið leitað leiða til að endurvinna kerbrot og nú eru hafnar prófanir í samstarfi við hollenskt og breskt fyrirtæki. Vonast er til að unnið verði áfram að verkefninu á árinu 2026 og að endurvinnsluhlutfall fari þá aftur lækkandi.

Ákveðin ryktegund frá baðhreinsistöð og sellulósi, sem er lífrænn úrgangur frá vatnshreinsivirki, eru urðuð, en þetta er þó lítið hlutfall af heildarmagni úrgangs. Áfram verður leitað leiða til þess að lágmarka urðun og tryggja að kerbrot og annar úrgangur komist í nýtingarferli.

Mestur hluti úrgangs, eða um 98%, verður til vegna framleiðslunnar á meðan um 2% fellurtil vegna almenns reksturs. Á myndinni hér fyrir neðan má sjá hlutfall úrgangs og spilliefna annars vegar frá framleiðslunni og hins vegar frá almennum rekstri, auk hlutfalls þess úrgangs sem fór til urðunar.

Hreinsaðar forskautaleifar eru um 71% af því magni úrgangs sem sendur var til endurvinnslu. Þær eru endurunnar í Mosjøen í Noregi og nýttar í framleiðslu nýrra forskauta. Þetta samsvarar um 23% af heildarmagni innfluttra forskauta.

Frárennsli

Skólp frá fyrirtækinu og nærliggjandi iðnaðarsvæði er meðhöndlað í hreinsivirki sem staðsett er á iðnaðarsvæðinu að Hrauni. Skólpið fer í gegnum fjögurra þrepa hreinsun áður en því er veitt til sjávar. Föstum efnum úr skólphreinsistöð er komið til endurvinnslu í jarðvegsgerð í tengslum við skógrækt. Hreinsivirkið er rekið af þriðja aðila. Frárennsli af svæðum þar sem unnið er með olíu eða efnavöru er leitt í gegnum olíuskiljur og frárennsli frá eldhúsi er leitt gegnum fitugildru. Eru þær tæmdar reglulega og olíumenguðu vatni komið í úrvinnslu hjá viðeigandi aðilum þegar við á. Yfirborðsvatn af iðnaðarlóð er leitt um settjarnir áður en það rennur til sjávar. Sýni eru tekin úr frárennsli tjarna að hausti og vori. Árið 2025 voru niðurstöður greininga undir starfsleyfismörkum. Niðurstöður mælinga á áli, olíu/fitu og flúoríðum eru gefnar upp sem hæsta og lægsta gildi í umhverfisupplýsingunum hér ofar á síðunni. Niðurstöðurmælinga voru svipaðar milli ára líkt og fyrri ár.